Ένα δείγμα καταγραφής.
Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης. Δημοσιογράφος - Συλλέκτης. Ανεξάρτητος ερευνητής πειραϊκής ιστορίας και λογοτεχνίας.
Οι περισσότεροι πειραιογράφοι έχουν ασχοληθεί λίγο ή πολύ με τις παλαιότερες εκδόσεις που αφορούν στην πόλη μας. Τις έχουν διαβάσει προσεκτικά ή φυλλομετρήσει ψάχνοντας τις πληροφορίες που χρειάζονται στην Δημοτική Βιβλιοθήκη, στο Ιστορικό Αρχείο ή, οι πιο τυχεροί, τις έχουν δίπλα τους, σε κάποιο ράφι ή ντουλάπι. Τις χρησιμοποιούν στην έρευνά τους και αντλούν τα απαραίτητα στοιχεία για να ολοκληρώσουν τα άρθρα τους. Υπάρχουν επίσης και οι απλοί αναγνώστες, οι άνθρωποι που επιθυμούν να διαβάζουν και να συλλέγουν βιβλία για την ιστορία και την πνευματική παράδοση του Πειραιά. Ελάχιστοι δυστυχώς είναι οι κατάλογοι με τα πειραϊκά βιβλία, απ’ όπου μπορεί κανείς να ενημερωθεί για την εκδοτική κατάσταση και τον πλούτο που είναι δυνατό να περιέχει μια τέτοια προσπάθεια. Η Βιβλιογραφία για τον Πειραιά του Γιώργου Μπαλούρδου είναι επαινετή και αποτελεί μια αξεπέραστη προσφορά. Ακόμα χρήσιμες είναι οι βιβλιογραφίες στη πίσω μεριά των βιβλίων που κυκλοφορούν, σε ένδειξη της ενημέρωσης του συγγραφέα ώστε να μας δώσει άρτιο το πόνημά του.
Όσοι έχουν στην βιβλιοθήκη τους πειραιώτικα βιβλία, υπάρχει περίπτωση να έχουν καταγράψει χειρόγραφα την ταυτότητά τους ή να έχουν πληκτρολογήσει τα στοιχεία τους στον υπολογιστή τους.
Έχω δει πολλούς τέτοιους καταλόγους - που σε ανύποπτο χρόνο μού έδωσαν στο παρελθόν φίλοι Πειραιώτες. Αρκετοί από αυτούς έχουν ξεχωρίσει τα βιβλία ανά θέμα, δηλαδή έχουν βάλει χωριστά τα ιστορικά, χωριστά τα λογοτεχνικά, χωριστά τα θρησκευτικά, χωριστά τους οδηγούς, τα λευκώματα, τα αφορώντα στο λιμάνι, στην εκπαίδευση, στο εμπόριο κλπ.
Πιστεύω ότι ένας διαχωρισμός σαν αυτόν είναι περισσότερο κατάλληλος. Όμως όταν στην δική μου περίπτωση ξεκίνησα εδώ και πολλά χρόνια την συγκέντρωση των τίτλων των βιβλίων μου, ώστε κάποια στιγμή να παρουσιάσω την ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΕΙΡΑΪΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ αποκλειστικά μέσα από την προσωπική μου συλλογή, επέλεξα κατ’ αρχάς για ευκολία την κατ’ έτος ταξινόμηση, τοποθετώντας αλλού τα αχρονολόγητα, τα έμμεσα πειραϊκά και των γύρω Δήμων καθώς κι επιλέγοντας να αναφέρω αλφαβητικά σε άλλο κεφάλαιο για ευκολότερη αναγνώριση ένα μεγάλο αριθμό έργων επιφανών και μη συγγραφέων - λογοτεχνών - φορέων. Στο πέρασμα των δεκαετιών με έκπληξη διαπίστωσα το εύρος των πειραϊκών τίτλων, την ποικιλία, την ποιότητα, την πανσπερμία των περιεχομένων, τα δεκάδες ονόματα των δημιουργών τους. Άτομα που εμφανίστηκαν δειλά στα Γράμματα ή στο θέμα που καταπιάστηκαν μια ή λίγες φορές και χάθηκαν, άλλοι που στάθηκαν δυναμικοί ποιητές και πεζογράφοι με περισσότερη εκδοτική συγκομιδή, κάποιοι που υπήρξαν πολυγραφότατοι. Τίτλοι και πρόσωπα που κι εγώ απόρησα για την αφθονία τους.
Το βέβαιο είναι ότι άνετα σχηματίζεται ένας μεγάλος τόμος, ακόμα κι αν είμαστε αυστηροί στην επιλογή αφήνοντας αρκετά βιβλία απ’ έξω λόγω αμφιβολιών.
Ποια όμως θεωρούνται πειραιώτικα βιβλία; Τα βιβλία που αναφέρονται σε πειραϊκά πρόσωπα και πράγματα τυπωμένα οπουδήποτε, εντός και εκτός πειραϊκού χώρου. Εκείνα που τυπώθηκαν σε πειραϊκά τυπογραφεία ανεξαρτήτως περιεχομένου. Τα ανάτυπα, διαλεγμένα κείμενα τραβηγμένα από άλλα βιβλία και περιοδικά με πειραϊκό θέμα ή τυπωμένα στον Πειραιά. Τα ετήσια ημερολόγια, τα λευκώματα. Τα τεύχη περιοδικών με ειδικά αφιερώματα ώστε να παίρνουν τη θέση αυτοτελούς πειραϊκού βιβλίου. Τις επετηρίδες πειραϊκών σχολών, πολυσέλιδα ενημερωτικά έντυπα εκπαιδευτηρίων και φροντιστηρίων. Τα ναυτικά και θρησκευτικά βιβλία διαφόρων εταιριών, ιδιωτών, βιβλιοπωλείων και εκκλησιών της πόλης. Τα πειραϊκά καταστατικά, φυλλάδια, τους καταλόγους εκθέσεων, ψυχαγωγίας κ.λπ.
Έντυπα του 19ου αιώνα είναι φυσικά δυσεύρετα, τουλάχιστον δεν ασχολήθηκα μαζί τους. Έτσι προσπάθησα να αποκτήσω όσα περισσότερα του 20ού - όπως - και της τελευταίας 25ετίας.
Ακολουθεί ένα ελάχιστο δείγμα των πειραϊκών εκδόσεων που συνθέτουν την τοπική βιβλιογραφία μέσα από την συλλογή μου, με τυχαία επιλογή, βιβλία που ίσως δεν είναι πλέον γνώριμα στους πολλούς μελετητές.
1873 {Λόγοι εκφωνηθέντες εν τοις ενοριακοίς ναοίς Πειραιώς. Υπό Ηλία Βλαχοπούλου. Αρχιμανδρίτου # Εν Πειραιεί, Εκτυπωτική Εταιρία Πειραιώς «Ποσειδών». 1873. 19,7Χ12,8 σ. 168 (ι΄ + από 11 έως 158), πρόσφατη βιβλιοδεσία σε κόκκινο χοντρό χαρτόνι και 4 εσωτ. φύλλα.
1898 Εδμόνδου Ροστάν. Συρανό δε Μπερζεράκ. Έμμετρον ηρωϊκόν δράμα. Εις πράξεις πέντε. Μεταφρασθέν υπό Γεωργίου Κ. Στρατήγη. Εν Πειραιεί. Τύποις “Σφαίρας,, 1898 {Βιβλιοδετείον Σπ. Αμπατζοπούλου. Αθήναι. 9, οδός Κολοκοτρώνη, 9. Όπισθεν της Βουλής. Αλεξ. Θ. Φιλαδελφεύς} 20,5Χ14,5 σελ. 244
1900 Απολογισμός του εν Πειραιεί Ορφανοτροφείου Ελένης Ν. Ζάννη δια το έτος 1899. Εν Πειραιεί. 1900 {Εκ του τυπογραφείου “Σφαίρας„} 23,8Χ15,9 σ. 36, μια ολοσέλιδη φωτογραφία της ιδρύτριας και σε αναδιπλούμενα φύλλα οι σελ. 33 – 34 με «Πρόγραμμα μαθημάτων - Ώραι υπηρεσίας εργασίμων ημερών».
1905 Τέλη Χρύσανθου. Πασχαλινή Επετηρίς. Πειραιεύς 1905 {Εκ του τυπογραφείου "Σφαίρας"} 20,4Χ13,1 σ. 160
1909 Καταστατικόν του εν Πειραιεί Υδραϊκού Συνδέσμου. Εν Πειραιεί. Εκ του τυπογραφείου Γ. Ν. Αλεξάκη. 1909 15,3Χ10,9 σ. 16 με φολιδωτό λεπτό εξώφυλλο.
1916 Πέτρου Καντανολέου. Από τον κόσμον ενός αισθήματος. Εκδότης Κ. Γ. Καραγεώργης. Πειραιεύς. 1916 {Τύποις, Ευθυμ. Προυκάκι. 1916. Τιμάται Δρ. 1.50}
13,8Χ10,4 σ. 64
1920 Paul Zanet. Ο νεανίας. Εν Πειραιεί. 1920 {[Βιβλιοθήκη των Νέων. Δ. Ι. Κουϊμουτσόπουλος. Καθηγητής]. Κεντρική πώλησις: Εις τα καταστήματα Σώμου & Καλλίνη. Εν Πειραιεί, Λεωφόρος Σωκράτους 21. Τιμή δραχ. 2 16,1Χ12,5 σ. 48
1923 Επιτροπεία Λιμένος Πειραιώς. Σύμβασις έργων διαρρυθμίσεως του λιμένος Πειραιώς. Εκ του τυπογραφείου της εφημερίδος “Σφαίρας,, εν Πειραιεί. {[Χωρίς χρονολογία, 1923 ή 1924]} 21Χ15,3 σ. 66
1925 Ανώνυμος Κλωστοϋφαντουργική Εταιρεία “Αδελφοί Ρετσίνα„ Έδρα : Εν Πειραιεί. Καταστατικόν. 19,3Χ15 σ. 48
1927 Μίμη Ι. Γκέκα. Χαμένο παιδί. Ρωμάντζο. Σκίτσα του ζωγράφου Τάκη Δέδε.
{Τύποις Ιωάν. Χαντζάρα – Πειραιεύς. [Πηγή για την χρονολόγηση: Περιοδικό Αλεξανδρινή Τέχνη 1/8 (Ιούλιος 1927), 37] 17,2Χ12,3 σ. 68
1928 Εικοσιπενταετηρίς Σχολής Παναγιωτοπούλου. 1904 - 1929. Τύποις: “Πυρσού„ Α. Ε. {Αθήναι. 1928} 24,6Χ17,3 σ. 192
1931 Καταστατικόν Συνδέσμου Νέων Πειραιώς. 1931. Τύποις: Αδελφών Θ. Νουσιάδου. Πειραιεύς. 16,3Χ11,6 σ. 12
1932 Νίκου Σκεντέρη. Η ξανθούλα της Φρεαττύδας. Ρωμάντζο. Αθήνα. 1932 16,5Χ12 σ. 108 με σκληρό εξώφυλλο.
1934 Αριστείδη Πρόκου. Νέα Ποιήματα. Τραγούδια της στεριάς. Ο καημός της θάλασσας. Δοξαστικά. Αθήνα 1934 {Δρχ. 30. Τυπογραφεία Π. Σ. Βαρβαρέσου, Σωκράτους 35 - Πειραιεύς} 21,6Χ14,5 σ. 112 1937 Γιώργη Κόλλια. Νοσταλγίες και Όνειρα. Με πρόλογο του κ. Τέλλου Άγρα. Εκδότης Ν. Λ. Βουτεράκος. Πειραιάς –1937 {[Ποιήματα]. Το εξώφυλλο εφιλοτέχνησε ο κ. Ν. Ζωγράφος. Την έκδοση επιμελήθηκε ο κ. Γ. Καρατζάς. Τιμάται δρχ. 20} 19,4Χ14,7 σ. 72
1943 Γιώργου Μ. Περιστέρη. Απλοί δρόμοι. Πειραιάς. 1943 {Τυπογραφείον Δ. Τσουρουνάκη Ναυάρχ. Μπήττυ 37 - Πειραιεύς} 19,6Χ14,6 σ. 32
1946 Γεωργίου Αλ. Τζατζάνη. Η ιστορία και το έργον της “Κρητικής Αλληλεγγύης„ Πειραιώς. (Ιανουάριος 1942 – Μάρτιος 1946). Πειραιεύς 1946. {Τιμή δρχ. 2.000} 19,8Χ13,8 σ. 24
1949 Γερασ. Σπαταλά. Σ’ ένα δέντρο # 1949 {Τα «Πειραϊκά Χρονικά». 1949. Τυπώθηκε το Φλεβάρη του 1949 στο Τυπογραφείο «Πειραϊκής» Κολοκοτρώνη 38} 21,3Χ14 σ. 16
1954 Θαν. Παπαθανάσης. Φωνές της σιωπής. Πειραιάς. 1954 {Τυπώθηκε στα τυπογραφεία του “Χρονογράφου„} 24,5Χ17,1 σ. 48
1959 Χρήστος Φωτίου. Πορεία. Ποιήματα. Πειραιάς – 1959 {Το εξώφυλλο φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Π. Βέλιος. [16 ποιήματα. Με σφραγίδα: «Κυκλοφορεί απ’ το Πρακτορείο Πνευματικής Συνεργασίας»]} 23,9Χ17 σ. 26 μαζί με τα εξώφυλλα.
1961 1. Εκδόσεις Ελληνικής Αυτογνωσίας. 1. Σπήλιου Π. Σπηλιάκου. Η συνέλευσις των Καλτεζών και η πρώτη Πελοποννησιακή Γερουσία. Πειραιεύς. 1961 {Το βιβλίο αυτό τυπώθηκε στον Πειραιά το Μάϊο του 1961 στα τυπογραφεία Αριστέας Νικ. Φραγκούλη} 24,5Χ17,4 σ. 128
1964 Δημητρίου Α. Μενεγάκη. Διπλωματούχου Μηχανολόγου. Ψυκτικαί μηχαναί πλοίων. Πειραιεύς. 1964 24,5Χ17 σ. 178+3 σχέδια.
1969 Εμμανουήλ Κορκιδάκη. Θεολόγου. ?Χριστός εξ ουρανών απαντήσατε?. Πειραιεύς. 1969 20,5Χ14,5 σ. 16
1972 Ελλάδα. Ζωγραφιές και τραγούδια του Πειραιά και της Κούλουρης. Χαράς Βιέννας. Ιωλκός. 28,4Χ21,5 σ. 64
1973 Έλσας Σοφού. Χάρτης του Πειραιώς συνταχθείς το 1687 υπό των Ενετών. Ανάτυπον εκ της Αρχαιολογικής Εφημερίδος 1973. 30,7Χ22,9 σ. 245 - 258 + 2 σελ. με τους πίνακες 112 και 113.
1977 Αλέξης Α. Δέδες. Τα χρυσά χέρια. Πειραιάς. 1977 {Τα χρυσά χέρια. Κοντά στη θάλασσα. Αισθηματικά. Στοχασμός} 20,6Χ14 σ. 36
1980 Γιάννη Σκορδίλη. Ανακύκλωση. Ποιήματα. Πειραιάς 1980 {Έκδοση: «Η Φωνή του Πειραιώς». Καθημερινή Εφημερίδα. Νοταρά 77 – Πειραιάς} 20,8Χ13,9 σ. 32
1985 Αναστασίου Θ. Σκαλτσιώτη. Εγερτήριο σάλπισμα. Πειραιεύς 1985 20,7Χ14 σ. 88
1987 Παναγιώτης Μανιταράς. (Λοχαγός ε.α. Αντιστασιακός). Μνήμες. Πειραιάς 1987 [Ο Π. Μ., Μακεδονίας 102, Πειραιάς, περιγράφει την αντιστασιακή του δράση αλλά και την ιδιωτική του ζωή στον Πειραιά - ήταν επιπλοποιός]. 20,7Χ14,2 σ. 144
1990 Γεώργιος Μ. Αμπουσελάμ. Πλοίαρχος Ε.Ν. Θαλασσινές Αναμνήσεις. Πειραιάς 1990 20,6Χ13,4 σ. 272
1993 Μποτσάκης Πάνος του Αντώνη. Και το όνομα αυτού… Πειραιάς. Οκτώβριος 1993 [Πολιτικά κείμενα] 20,7Χ13,7 σ. 64
1996 Γεωργία Δαλιανά. Θάλασσα της Φυρονεριάς. {Πειραιάς 1996. [Η πρώτη της ποιητική συλλογή, βραβευμένη από το ΥΕΝ]} 20,5Χ13,8 σ. 56
2000 Γιάννης Ιωσηφέλλης. Ρεμέτζο τ’ ουρανού. Εκδόσεις «Σελάνα». Πειραιάς - 2000
{[Ποίηση] Copyright 2000: Γιάννης Ιωσηφέλλης. Ακτή Μιαούλη 7-9, Πειραιάς. Στοιχειοθεσία - Επιμέλεια: Εκδόσεις «Σελάνα», Κουντουριώτου 125, Πειραιάς} 24,2Χ16,8 σ. 80
2002 Αλεξάνδρα Ξυλά - Αλεξάνδρου. Δάκρυα για την Ελλάδα. Χρονικό. Πειραιάς. 2002 {Στοιχειοθετήθηκε και τυπώθηκε στο τυπογραφείο Σπ. Κουντούρη Μπουμπουλίνας 19, Πειραιά για λογαριασμό της ιδίας, σε - 400 - αριθμημένα αντίτυπα «άπαντα εκτός εμπορίου»} 25Χ17,5 σ. 176
2004 Νικόλαος Παύλου Αλειφέρης. Αγάντα! η οδυσσεια της ζωης ενος γερου-ναυτικου καπετανιου καϊκτση. Επιμέλεια κειμένου: Γ. Δ. Αγγελίδης. Πειραιάς 2004
{Νικόλαος Π. Αλειφέρης Σαλεπούλα 7 Πειραιάς} 20,5Χ13,5 σ. 112
2006 Κώστα Δ. Λαμπράκη. Δικηγόρου Πειραιώς. Ποινικά μελετήματα. Συναφή & Ανάλεκτα. Πειραιάς 2006 {Στοιχειοθετήθηκε, σελιδοποιήθηκε και εκτυπώθηκε από τις εκδόσεις Καραγιάννη Μπουμπουλίνας 19, Πειραιάς, τον Φεβρουάριο 2006} 24Χ17,2 σ. 88
2008 Μιχάλη Χατζηαγγελάκη. Άβατοι δρόμοι. Πειραιάς 2008 {Χατζηαγγελάκης Μιχάλης, Καζανόβα 5, Χατζηκυριάκειο. Γενική Επιμέλεια: Γιάννης Παπαοικονόμου. Επιμέλεια Έκδοσης: Γιώργος Καμπίλης Επιμέλεια Παραγωγής: ΕΚΔΟΤΥΠΟ: Λ. Ειρήνης 139 - Πέραμα} 24Χ17 σ. 112
2009 Σπύρου Δ. Δημητρουλόπουλου. Εκεί…στα χαλάσματα. Νουβέλα. Πειραϊκαί Εκδόσεις. 2009 {Πειραϊκαί Εκδόσεις - Σπύρος Κουσουρής} 20,5Χ13,6 σ. 384
2010 Νανά Καραγιάννη - Χαρβαλιά. Αρμονία. Ποιήματα. 1932 - 2009. Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος. {Αρμονία (2). Εξώφυλλο: Θάλασσα με το νησάκι της Καστέλλας - Πίνακας της Ιφιγένειας Χαρβαλιά Ντόρτυ. ©2010. Εκδοτικός οίκος Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος Α.Ε. Σταδίου 5, Αθήνα. Πραξιτέλους 141, Πειραιάς. [Η πρώτη έκδοση έγινε στα 1949]} 20,3Χ13,8 σ. 104
2011 Χαράλαμπος Πατάπης. Αφροί Κυμάτων. Πειραιάς 2011 20,9Χ14 σ. 250
2012 Η χήρα του Πειραιά. Μυθιστόρημα. Φιλομήλα Λαπατά. Τρίτη έκδοση. Εκδόσεις Καστανιώτη. {Έτος 1ης έκδοσης 2012} 20,5Χ13,9 σ. 320
2013 Ποιητική Συλλογή. Ιωάννης Γ. Λυμπέρης. ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΥΡΑ. ΠΕΙΡΑΙΑΣ. 2013 {Ιδιωτική έκδοση σε περίπου 60 αντίτυπα} 24Χ15,9 σ. 166
2014 Παναγιώτης Ι. Λυμπερόπουλος. Καλαμάτα - Πειραιάς. Μια ζωή στο εμπόριο. Εκδόσεις Ίαμβος. {Αθήνα 2014} 20,5Χ13,8 σ. 266
2015 Πειραιάς. Από τα ΒΟΥΡΛΑ στην ΤΡΟΥΜΠΑ. Ροδίτη Βασιλική. συνυφάνσεις ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ και ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ στον αστικό ΧΩΡΟ. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Τμήμα αρχιτεκτόνων μηχανικών. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών. Βόλος. Ιούνιος 2015. [Σε 20 αντίτυπα, με χάρτινο χειροποίητο περικάλυμμα, 16σέλιδο ένθετο 10,2Χ8,2 «Μικρό εγχειρίδιο τσέπης για τα Βούρλα & την Τρούμπα» και ένα CD με «Ρεμπέτικα και Λαϊκά Τραγούδια για τον Πειραιά & την Τρούμπα»} 21,3Χ17,4 σ. 298
